|
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
W obrazie "Madonna w Ogrodzie Mistycznym" z
Gościeszyna (1480/1490 r.) (il. 3) Matka Boska z Dzieciątkiem trzymającym pigwę
(symbol płodności i szczęśliwej miłości) została ukazana w otoczonym murem ogrodzie, na tle tkaniny W dalekim krajobrazie majaczy Niebieska Jerozolima - miasto nadziei dla zbawionych. Wśród ukazanych tu ziół pojawiają się m.in. mlecz, babka i
dziurawiec
- roślina nie- zwykle tajemnicza i interesująca. Z uwagi na fakt, iż na jej liściach i kwiatach istnieją małe dziurki wierzono, iż uczynił je diabeł - zrozpaczony istnieniem na świecie tak dobroczynnej rośliny. Dziurawiec - tak jak wiele innych ziół zbierano w Wigilię św. Jana (przed 24 VI) i kładziono go na parapecie okiennym domu w celu ochrony przed piorunami. Dziurawiec nazywano wymiennie zielem św. Jana, zielem świętojańskim, dzwonkami Panny Marii, bożą krewką, a także obieżyświatem. Tak jak babka uchodził za zioło chroniące przed demonami, dlatego noszono go jako amulet chroniący przed diabelskimi sztuczkami. "Fuga daemonum" - takie było jego główne przeznaczenie i nazwa. Takie też jest jego znaczenie i sens w powyższym obrazie.
|
|
|
|
W dziele "Maria z Dzieciątkiem" Roberta Campin
(Niderlandy, XV w.) (il. 4), Matka Boska stoi na zielnej łące, gdzie pośród licznych roślin można dostrzec fiołek wyraźnie odbijający się od jasnej szaty Matki Boskiej. Już w Starożytnej Grecji uważano fiołek za święty
kwiat w cudowny sposób pojawiający się w świecie wiosny. Wierzono w jego właściwości chłodzące, anty - epileptyczne i uśmierzające ból głowy - często pleciono z fiołków wieńce noszone później na głowie fiołek
symbolizował miłość, ale przede wszystkim pokorę, wdowieństwo i ascezę, dlatego w literaturze religijnej Matka Boska bywała określeniem jako ,,fiołek pokory" i chyba przybiera ona taki sens w obrazie Roberta Campina i w
innych przedstawieniach z Matką Boską. |
|
|
W obrazie Ľ(Niemcy, XVI w) (il. 5) Maria zasiada w ogrodzie
wydzielonym niskim murem, na którym stoi donica z goździkami. Przy Marii stoi szklane naczynie z liliami, różami i rumiankami. O liliach już wspomniano, symbolice róż poświęcony będzie duży fragment
kolejnego tekstu, zatem należy skupić się na rumianku - jednej z najstarszych roślin leczniczych. Św. FIildegarda pisała o nim: "wzrok i słuch posila. Już niemowlętom podaje się do picia napar z rumianku jako
środek uspokajający i uśmierzający bóle oraz przeciwdziałający niedomaganiom przewodu pokarmowego. Poza tym rumianek używany jest ogólnie jako prastary środek działający kojąco, przeciwzapalnie i odkażająco w
przypadkach bóli żołądkowych, w kurczach, wzdęciach, bólach menstruacyjnych itp. Zewnętrznie stosuje się go w postaci okładów lub zmywań na rany, na wrzody i na egzemy oraz na swędzące i mokre wyrzuty skórne, do
przepłukiwań oczu przeciw zapaleniu spojówek, zapaleniu ucha, itp. |
|
|
Jest doskonałym środkiem odkażającym jamę ustną podczas
codziennego mycia w przypadku zapalenia dziąseł. Używa się go również do lewatyw u dzieci, a naw et u niemowląt. Jest głównym składnikiem aromatycznych kąpieli wzmacniających dla rachitycznych i wątłych dzieci, a także dla dorosłych osłabionych i wycieńczonych, przy cierpieniach reumatycznych i
nerkowych oraz przy niedokrwistości" ("Zioła św. Hildegardy..:" op. cit., s. I86). Oprócz przymiotów rumianka opisanych przez św. Hildegardę trzeba zauważyć, że rumianek należał do ziół magicznych zbieranych
przed św. Janem (później mógł być zaczarowany przez wiedźmy), a jego moc była mocą odstraszającą diabły. Rumianek ukazywany w malarstwie średniowiecznym, w przedstawieniach z Matką Boską i świętymi symbolizował dzięki
swemu dobroczynnemu działaniu dobroć, a przez niepozorny wygląd także skromność. Jak zauważono wcześniej w obrazie Grunewalda, na murze okalającym Rajski Ogród pojawia się donica z goździkami. Ten sam motyw można
odnaleźć w miedziorycie Martina Schongauera (Niemcy, XV w.) (il. 6). |
|
|
|
Madonna zasiada tu na murze otaczającym ogród, stanowiącym
jednocześnie podstawę dla ozdobnej donicy i rosnących w niej goździków. Dodatkowo Maria trzyma pączek
dojrzałego kwiatu goździka w dłoni co wzmacnia symbolikę tej rośliny. Ponieważ goździk kształtem przypomina gwóźdź jego konotacje wydawały się jasne - nawiązywał do Pasji dla której narodził się Chrystus. Kwiat trzyma
Maria - zatem w tych przedstawieniach ona staje się osobą najbardziej świadomą misji Jezusa. Goździk w dłoni trzyma także smutno zamyślona Matka Boska ukazana w obrazie powstałym w warsztacie Martina Schongauera
(Niemcy, XV w.) (il. 7). Jeśli nie w donicy na tle Ogrodu-Raju i nie w dłoni Marii, może goździk pojawić się w dłoni małego Jezusa - w ujęciu podstawowym jako roślinna zabawka-kaprys dziecka, w ujęciu symbolicznym jako
znak męczeństwa i śmierci, którą Jezus musi ponieść dla zbawienia świata. . |
|
|
|
Taki typ przedstawienia można zobaczyć np. w środkowej części tryptyku z Frankfurtu Hugo
van der Goesa (Niderlandy, 1467/1468 r) (il. 8) i w obrazie Zawady (Małopolska, XV w.). Jak widać roślina - zioło - kwiat nie były traktowane w średniowieczu w sposób marginalny. Poprzez swoje właściwości, moc, magię
tworzyły dostępną człowiekowi choć tajemniczą sferę natury. Dzięki temu za ich pomocą ówcześni artyści Ľkodów odczytywanych przez wtajemniczonych - wiernych |
|
|
|
[powrót] |
|
|
